سرگذشت فكرى محمد بن زكرياى رازى از ميان رفته است . زندگانى رازى به سه مرحله بخش مىشود ، او پيش از آنكه يك پزشك حاذق باشد يك كيمياگر ( شيميست ) ماهر و يك فيلسوف اجتماعى بوده است ، او در هر سه مرحله فعاليتها و كارها داشته است ، اما از كيمياگرى او جز يكى دو افسانه كاملا عاميانه و خنده‌آور چيز ديگرى برجاى نيست ، و تاريخچهء فعاليتهاى اجتماعى او به كلى از ميان رفته و تنها تاريخچهء پزشكى او باقى مانده است ، ازاين‌رو است كه اكنون او را فقط بعنوان يك پزشك بشمار مىآورند . رازى افكار فلسفى و اجتماعى مهمى داشته و با برخى از احزاب و گروههاى مليون ايرانى همدست و همداستان و همفكر بوده است ، و آوازهء افكار و كار - هاى او در سراسر كشور ايران و غيره پيچيده و ابو ريحان بيرونى در خوارزم به وى و به آثار و افكارش آشنائى داشته و در برخى كتب خود بدان اشاره دارد ، اين فصل از تاريخ فكرى رازى به كلى بر ما پوشيده است ، شايد مجهول بودن مدفن او نيز معلول همين حوادث و علل بوده است . از خود ابو ريحان بيرونى - كه سخن او بميان آمد - چه مىدانيم ؟ جز اندكى از رسائل و كتابهايش - كه در فهرست يكى از كتابخانه‌هاى شهر مرو در شصت برگ به خط چليپا نوشته بوده - چه برجاى مانده است ؟ جز اندكى ! سخن بدرازا نكشد : ابو منصور بخارى قمرى نيز يكى از همان دانشوران گمنام مىباشد ، كه از ترجمهء احوال او جز مختصرى نمىدانيم ، و از آثارش جز يكى دو سه‌تا بدست نيست . وى كسى است كه محمد بن زكرياى رازى باقوال و آراء طبى او استناد كرده است ، و شيخ الرئيس ابو على بن سينا از شاگردان او مىباشد . شناسائى كامل ما دربارهء ابو منصور قمرى تنها بواسطهء كتاب مشهور او : « غنى و منى » و دو سه اثر ديگر نمىباشد . بلكه همانطور كه اشاره رفت دو تن از استادان بزرگ دانش پزشكى يعنى : محمد بن زكرياى رازى و شيخ الرئيس ابو على بن سينا در كتاب « الحاوى » « 1 » و « قانون » اقول و نظريات طبى ابو منصور را بسيار ياد كرده و بدان استناد كرده‌اند « 2 » ابو منصور نيز متقابلا در كتاب « غنى

--> ( 1 ) - نام اصلى اين كتاب : « الجامع الحاصر لصناعة الطب » مىباشد ، و يكى از چهار دائرة المعارف طبى است كه در دوران اسلام بوسيله پزشكان نامدار ايران نگاشته شده است سه ديگر آن : كامل الصناعهء مجوسى اهوازى ، قانون ابن سينا ، ذخيرهء خوارزمشاهى است ، اين اخير به زبان پارسى است و نثر آن نمونه عالى نثر سرهء پارسى درى مىباشد . ( 2 ) - رازى از جمله در الحاوى نقلا از كتاب « علل العلل » ابو منصور قمرى گويد : « . . . من - الامراض الحادة قال كثرة السهر من غير عادة يفسد الهضم ، و الانتقال من السهر الى كثر النوم . . . » و نيز از : « الادوية المفرده » ، « المجموع » ، « المقالة الاولى من كتاب الحميات » ، « المقالة الاولى من كتاب البحران » و غيره از آثار طبى ابو منصور بسيار نقل كرده است .